Podziemny Olkusz

Podziemny Olkusz to multimedialna trasa turystyczna ukryta kilka metrów pod rynkiem tego małopolskiego miasta. Powstała w miejscu, gdzie podczas rewitalizacji w 2011 roku natrafiono na fundamenty średniowiecznego ratusza i zabytkowe piwnice dawnego starostwa. To, co wyróżnia to miejsce, to sposób opowiadania historii – zamiast suchych dat dostajemy interaktywną podróż przez dzieje miasta, które przez stulecia żyło z wydobycia srebra i ołowiu.

Dwie ekspozycje, jedna opowieść o Srebrnym Mieście

Zwiedzanie dzieli się na dwie części, choć bilety kupuje się wspólne. Pierwsza ekspozycja mieści się w podziemiach dawnego ratusza – tam poznaje się całą historię Olkusza. Zrekonstruowane mury ratusza tylko częściowo pokazują, jak wyglądał niegdyś ten budynek, ale to właśnie pod ziemią czeka prawdziwa podróż w czasie.

Spacerując po podziemiach można obejrzeć prezentację multimedialną, która na mapie pokazuje, jak rozwijało się miasto i górnictwo na przestrzeni wieków. Jest też duża makieta przestrzenna Olkusza z końca XVI wieku – okresu największej świetności. To wtedy miasto tętniło życiem, a wydobywane tu kruszce sprzedawano w całej Polsce i za granicą.

Druga część ekspozycji znajduje się w piwnicach dawnego Kwartału Królewskiego przy Rynku 4, tuż obok kościoła św. Andrzeja Apostoła. To tam mieściła się siedziba olkuskich władz górniczych, więc naturalnie ta część poświęcona jest górnictwu, hutnictwu i mennicy, która działała tu na przełomie XVI i XVII wieku.

Co konkretnie zobaczysz w podziemiach

W części górniczej czeka przestrzenna makieta pokazująca rozwój olkuskich kopalń na przestrzeni wieków. Widać zarówno podziemne wyrobiska, jak i obiekty na powierzchni – to rzadka okazja, żeby zobaczyć całą strukturę dawnej kopalni. Są też repliki maszyn górniczych z tamtych czasów: kierat służący do wydobywania urobku czy paternoster – ciągły system wind transportujących górników i materiały.

Wystawione są wielobarwne rudy ołowiu i srebra wydobywane w okolicy. W części metalurgicznej można zobaczyć repliki pieców, w których wytapiano te kruszce. Sporo eksponatów można dotykać, są interaktywne szuflady z mapami i dokumentami, można oglądać stare monety przez lupę. Dzieci lubią wprawiać w ruch różne mechanizmy – to nie jest muzeum, gdzie trzeba tylko patrzeć i słuchać.

Olkusz nazywano Srebrnym Miastem nie bez powodu – tradycje wydobycia srebra i ołowiu sięgają tu średniowiecza. W XVI wieku miasto przeżywało rozkwit, a miejscowa mennica biła własną monetę.

Szczególne wrażenie robi Srebrna Komnata z repliką srebrnego Krzyża Gwarków Olkuskich. Zabytkowe piwnice mają swój klimat – wysokie sklepienia, kamienne mury, półmrok przełamany nowoczesnym oświetleniem eksponatów. To połączenie starej architektury z multimedialną formą sprawia, że nie ma tu nudy.

Dla kogo jest Podziemny Olkusz

Wydawałoby się, że historia górnictwa to temat dla entuzjastów, ale twórcy ekspozycji zadbali o to, żeby było ciekawie dla każdego. Rodziny z dziećmi to częsty widok – interaktywne elementy, możliwość dotykania eksponatów i filmy sprawiają, że nawet młodsze dzieci się nie nudzą. Warto wziąć audioprzewodnik, który prowadzi przez całą trasę i wyjaśnia kontekst tego, co się widzi.

Dla miłośników historii to gratka – nie każdy wie, jak ważnym ośrodkiem był Olkusz w średniowieczu i czasach nowożytnych. Ludzie zainteresowani górnictwem znajdą tu szczegółowe informacje o technikach wydobycia i przetwarzania rud. Ale nawet jeśli ktoś przyjeżdża tu przypadkiem, zwiedzając Jurę Krakowsko-Częstochowską, warto poświęcić godzinę na zejście pod ziemię.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie

Na spokojne obejrzenie obu części trzeba zarezerwować około godziny, może półtorej jeśli chce się wszystko dokładnie przeczytać i obejrzeć. Z dziećmi może to potrwać dłużej, bo chętnie bawią się interaktywnymi elementami. Między obiektami jest kilkadziesiąt metrów spaceru po rynku – to dosłownie chwila.

Warto przyjść z rana albo po południu w dni powszednie – wtedy jest mniej ludzi i można zwiedzać w swoim tempie. W weekendy bywa tłoczniej, choć podziemia są na tyle przestronne, że nie ma wrażenia ścisku.

Praktyczne informacje przed wizytą

Muzeum jest nieczynne w poniedziałki. Od wtorku do niedzieli otwarte od 9:00 do 18:00, przy czym ostatnie wejście następuje o 16:30. Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 15 zł. Ulgę dostaną uczniowie, studenci do 26 roku życia, posiadacze Karty Dużej Rodziny, emeryci i renciści. Dzieci do lat 3 wchodzą za darmo.

Audioprzewodnik to dodatkowe 7 zł, ale warto w niego zainwestować – oprowadza po całej trasie i tłumaczy kontekst historyczny. Bez niego część informacji może umknąć. Dla grup powyżej 9 osób obowiązują inne cenniki.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Olkusz leży przy drodze krajowej nr 94, więc dojazd nie sprawia problemu. Wejście do podziemi ratusza znajduje się w oszklonym budynku na środku rynku – to niemożliwe do pominięcia. Najbliższy bezpłatny parking jest na ulicy Mickiewicza 18, stamtąd do muzeum jest około 400 metrów. Można też parkować bezpośrednio na rynku, ale od poniedziałku do piątku obowiązuje strefa płatnego parkowania.

Po zwiedzaniu warto przejść się po Starym Mieście i rynku. Uwagę zwracają zabytkowe kamieniczki i zrekonstruowana baszta z fragmentem murów obronnych. Ciekawostką jest Srebrny Szlak Gwarków Olkuskich – 18 brązowych rzeźb górników rozstawionych po mieście, można go przejść z bezpłatną aplikacją na smartfona.

Projekt rewitalizacji kwartału królewskiego i stworzenia multimedialnej trasy turystycznej trwał od 2017 do 2021 roku. Muzeum oficjalnie otworzyło się dla zwiedzających 22 maja 2021 roku.

W okolicy jest jeszcze kilka miejsc wartych uwagi. Niedaleko znajdują się ruiny zamku Rabsztyn – to jedna z ciekawszych warowni na Szlaku Orlich Gniazd, z tarasem widokowym i podziemnym pawilonem w piwnicach renesansowego pałacu. Dla aktywnych jest Silver Park z atrakcjami dla miłośników rolek i rowerów oraz skansenem maszyn górniczych. Wokół Olkusza prowadzi ponad 100 km szlaków rowerowych.

Podziemny Olkusz to dobrze przygotowana atrakcja, która pokazuje historię miasta w przystępnej formie. Połączenie autentycznych podziemi z nowoczesną multimedialną oprawą sprawia, że zwiedzanie nie jest męczące. To miejsce dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż tylko zdjęcie na tle zabytku – tu faktycznie można się czegoś dowiedzieć i dobrze się przy tym bawić.