Pałac Mieroszewskich Będzin

W będzińskiej dzielnicy Gzichów, przy ulicy Gzichowskiej 15, stoi osiemnastowieczny pałac, który dziś mieści oddział Muzeum Zagłębia. To miejsce łączy w sobie urok zabytkowej architektury z bogatymi zbiorami historycznymi – od ekspozycji broni po wnętrza stylowe z epoki. Warto tu zajrzeć nie tylko dla samego pałacu, ale też dla parku z barokowymi rzeźbami i ciekawych wystaw pokazujących życie od epoki brązu po XIX wiek.

Historia pałacu – od szlacheckiej rezydencji po muzeum

Kazimierz Mieroszewski, chorąży Księstwa Siewierskiego, rozpoczął budowę pałacu w 1702 roku. Prace zakończono dwanaście lat później, w 1714 roku. Pałac miał być symbolem pozycji rodziny Mieroszewskich – i rzeczywiście wyróżniał się na tle okolicznej zabudowy. Wzorowano go na francuskich rezydencjach, co nadało mu elegancji i splendoru.

W latach 30. XIX wieku pałac zmienił właścicieli. Przejęła go rodzina Siemieńskich, potem Mycielskich, a po powstaniu styczniowym wszedł w posiadanie śląskiego potentata przemysłowego – Christiana Gustava von Kramsta. Od 1890 do wybuchu II wojny światowej właścicielem była instytucja zupełnie innego kalibru – Towarzystwo Kopalń i Hut Sosnowieckich. Wtedy pałac przestał być rodową siedzibą, a stał się budynkiem użytkowym z biurami i mieszkaniami dla administracji dóbr i lasów.

Po I wojnie światowej wprowadzono tu elektryczność i kanalizację, wybudowano piece kaflowe – między innymi ozdobny piec z polskimi orłami. Podczas II wojny pałac zajęła niemiecka firma, po wyzwoleniu Spółdzielnia Rolnicza, która gospodarowała w nim do lat 50. W 1982 roku budynek został zaadaptowany na potrzeby muzeum i od tego czasu pełni tę funkcję.

Architektura – barok spotyka klasycyzm

Pałac łączy w sobie elementy baroku i klasycyzmu, co nie dziwi zważywszy na wielokrotne przebudowy i upiększenia na przestrzeni wieków. Środkowy ryzalit ozdobiony jest pilastrami z belkowaniami, a wieńczy go barokowy szczyt. Wejście główne akcentują cztery kolumny podtrzymujące balkon – detalem, który zwraca uwagę już z daleka.

Boczne ryzality zwieńczono attykami z pseudobalustradami i wazonami. To właśnie ta niejednolitość stylowa nadaje budynkowi szczególnego charakteru – widać w nim warstwy historii i różne epoki, przez które przechodził.

We wnętrzach zachowały się XVIII-wieczne polichromie, w tym rzadko spotykany „Salon Wodzów Antycznych”. Od strony wschodniej prowadzi rozległy podjazd do wejścia głównego, od zachodu rozciąga się stary park z początku XVIII wieku. W parku stoją kamienne rzeźby Bachusa i Bachantki – późnobarokowe figury pełnoplastyczne wykonane w kamieniu, wpisane do rejestru zabytków.

Co zobaczysz w pałacu – trzy wystawy stałe

Muzeum Zagłębia przygotowało w pałacu trzy główne ekspozycje. Na parterze znajdują się wystawy archeologiczna i etnograficzna, które cofają zwiedzających aż do epoki brązu. Wystawa archeologiczna pokazuje życie w osadzie kultury łużyckiej oraz wczesnośredniowiecznym grodzie. Można tu zobaczyć, jak wyglądała codzienna egzystencja ludzi, którzy zaludniali tereny dzisiejszego Będzina – mieszkali w jednoizbowych chatach z paleniskiem, uprawiali rolę, hodowali bydło.

Wystawa etnograficzna koncentruje się na kulturze ludowej z terenu Zagłębia. To dobry punkt wyjścia, żeby poznać lokalne tradycje i zwyczaje.

Pierwsze piętro to zupełnie inna historia. W reprezentacyjnych salach urządzono ekspozycję „Wnętrza stylowe XVIII i XIX wieku”. Zabytkowe meble, dywany, wyroby rzemiosła artystycznego, obrazy i rzeźby tworzą atmosferę dawnych czasów. Szczególnie interesująca jest kolekcja broni białej i palnej oraz uzbrojenia ochronnego. Można tu zobaczyć między innymi niemiecką arbaletę z przełomu XVI i XVII wieku, dużą kolekcję strzelb tarczowych, a także japoński hełm samurajski typu „hoshi-kabuto” i pięknie zdobioną japońską strzelbę lontową.

W pałacu znajduje się też zbiór obrazów i grafik Samuela Cyglera, będzińskiego artysty pochodzenia żydowskiego, który zmarł w 1945 roku w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen. To jedna z bardziej poruszających części ekspozycji.

Pałac Mieroszewskich jest jednym z dwóch obiektów Muzeum Zagłębia – drugim jest XIV-wieczny gotycki zamek na Górze Zamkowej w centrum Będzina. Bilety można kupić osobno do każdego z obiektów lub wspólny na oba miejsca.

Dla kogo to miejsce

Pałac sprawdzi się dla różnych typów zwiedzających. Rodziny z dziećmi znajdą tu ciekawe ekspozycje archeologiczne i etnograficzne, które pokazują życie w dawnych czasach w przystępny sposób. Muzeum organizuje też lekcje muzealne, warsztaty i konkursy dla młodszych odwiedzających.

Miłośnicy historii docenią bogate zbiory broni, dokumenty historyczne (przywileje królewskie Stefana Batorego i Władysława IV, średniowieczne monety, XV-wieczny pergamin z zapisem nutowym) oraz same wnętrza pałacowe z zachowanymi polichromami. Kolekcjonerzy i pasjonaci sztuki znajdą tu cenne meble, obrazy i wyroby rzemiosła artystycznego.

Nie trzeba być wielkim znawcą, żeby docenić to miejsce – samo zwiedzanie zabytkowych wnętrz i spacer po parku z barokowymi rzeźbami to przyjemny sposób na spędzenie popołudnia.

Park i otoczenie pałacu

Zespół pałacowy to nie tylko sam budynek. Wokół zachowały się oficyny i zabudowania gospodarcze, które tworzą układ architektoniczny dający obraz XVIII-wiecznego założenia parkowo-pałacowego. Park z początku XVIII wieku to idealne miejsce na spacer przed lub po zwiedzaniu.

W parku stoją dwie późnobarokowe rzeźby – „Bachantka” i „Bachus”, pochodzące z początku XVIII wieku. Obie figury wykonano w kamieniu i są wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego. To ciekawy przykład rzeźby ogrodowej z epoki baroku, która przetrwała do naszych czasów.

Gzichów, dzisiejsza dzielnica Będzina, po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w XVII wieku jako część składowa Małobądza. To właśnie tu Kazimierz Mieroszewski postanowił wznieść swoją rezydencję na miejscu starego, drewnianego dworu.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Pałac Mieroszewskich znajduje się przy ulicy Gzichowskiej 15 w Będzinie. Do centrum miasta jest stąd około 3 kilometrów. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – w okolicy można zaparkować. Komunikacją miejską można dojechać autobusami, które kursują w kierunku Gzichowa.

Muzeum Zagłębia prowadzi działalność w dwóch lokalizacjach – oprócz pałacu można zwiedzić również gotycki zamek na Górze Zamkowej w centrum Będzina. Warto zaplanować wizytę w obu miejscach, żeby zobaczyć pełne zbiory muzeum.

Aktualne godziny otwarcia, ceny biletów i informacje o wystawach czasowych najlepiej sprawdzić na stronie internetowej Muzeum Zagłębia przed wizytą. Muzeum organizuje różne wydarzenia, warsztaty i lekcje muzealne, więc warto śledzić kalendarz imprez.

Na zwiedzanie samego pałacu warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin. Jeśli doliczyć spacer po parku i okolicy, można spokojnie spędzić tu pół dnia. Połączenie wizyty w pałacu z wizytą na zamku w centrum Będzina to dobry plan na całodniową wycieczkę.

Pałac jest zabytkowym obiektem, więc nie wszystkie części mogą być w pełni dostępne dla osób z ograniczoną mobilnością. Przed wizytą warto skontaktować się z muzeum, żeby uzyskać szczegółowe informacje o dostępności.