Sztolnia Czarnego Pstrąga Tarnowskie Góry

Pod ziemią Tarnowskich Gór kryje się coś, czego nie doświadczysz w wielu innych miejscach w Polsce – 600-metrowy przepływ łodzią przez podziemny korytarz wykuty w skale prawie 200 lat temu. Sztolnia Czarnego Pstrąga to fragment XIX-wiecznego systemu odwadniającego dawną kopalnię srebra, który od 1957 roku przyciąga turystów chcących poczuć, jak to jest płynąć przez ciemność kilkadziesiąt metrów pod powierzchnią ziemi. Od 2017 roku to także obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – jedyny taki na Śląsku.

Nazwa brzmi tajemniczo i faktycznie ma swoje uzasadnienie. Kiedy po latach ponownie odkryto tę część podziemi, w słabym świetle lamp górniczych zauważono pstrągi, które w ciemności wydawały się czarne. Stąd właśnie wzięła się nazwa, która dziś rozpoznawalna jest w całej Polsce.

Podziemny kanał, który zmienił historię kopalni

Sztolnia Czarnego Pstrąga to tak naprawdę fragment znacznie dłuższej Sztolni Głębokiej Fryderyk, która powstała w latach 1821-1834. Całość miała niemal 17 kilometrów długości i stanowiła jeden z najważniejszych elementów infrastruktury królewskiej kopalni rud ołowiu i srebra.

Problem z wodą był wtedy największym wyzwaniem górnictwa. Kopalnia sięgała coraz głębiej, a wypompowywanie wody maszynami parowymi kosztowało fortunę. Ktoś wpadł na genialny pomysł – zamiast pompować wodę w górę, wystarczy wykuć podziemny kanał, którym woda spłynie sama, grawitacyjnie. I tak powstała sztolnia odwadniająca, która działa do dziś. Woda z podziemnych korytarzy wypływa przez Bramę Gwarków w Zbrosławicach, łączy się z rzeką Dramą i ostatecznie trafia do Bałtyku.

Przed II wojną światową Sztolnia Głęboka Fryderyk była przecięta granicą państwową – Tarnowskie Góry należały do Polski, a część systemu podziemnego znajdowała się już po niemieckiej stronie.

Co zobaczysz podczas podziemnego spływu

Zwiedzanie zaczyna się od zejścia w dół jednego z dwóch szybów – Sylwester (30 metrów głębokości) albo Ewa (20 metrów). To zależy od kierunku przepływu, bo trasa działa ruchem wahadłowym. Schody są kręte i strome, więc trzeba uważać.

Na dole czeka przystań i łodzie. Tak, łodzie – pod ziemią. Grupa wsiada do drewnianej łodzi, przewodnik odpycha się od brzegu i zaczyna się przepływ przez 600 metrów podziemnego korytarza. Światło pochodzi głównie z lamp przewodnika, co potęguje atmosferę. Ściany tunelu noszą ślady pracy górników sprzed dwóch stuleci – widać ślady po narzędziach, fragmenty drewnianych obudów, miejsca gdzie woda sączy się ze skał.

Przewodnik opowiada historię kopalni, pokazuje ciekawe formacje skalne, tłumaczy jak działał system odwadniający. Czasem trzeba się schylić, bo sufit opada nisko nad głowami. W niektórych miejscach korytarz się rozszerza, w innych zwęża. Woda jest spokojna, ale czuć jej chłód – temperatura w sztolni wynosi około 10 stopni Celsjusza przez cały rok.

Dla kogo ta atrakcja

Sztolnia sprawdzi się niemal dla każdego, kto nie ma problemów z poruszaniem się po schodach i nie cierpi na klaustrofobię. Dzieci zwykle są zachwycone – dla nich to prawdziwa przygoda, zwłaszcza gdy przewodnik zgasi światła na moment i zapanuje całkowita ciemność.

Miłośnicy historii techniki znajdą tu fascynujący przykład inżynierii górniczej z XIX wieku. Rodziny z dziećmi – niezwykłe doświadczenie, które zostanie w pamięci na długo. Nawet osoby, które nie przepadają za muzeami, docenią wyjątkowość tego miejsca.

Sztolnia Czarnego Pstrąga to jedyna obecnie działająca sztolnia odwadniająca w Polsce i jeden z najdłuższych podziemnych szlaków wodnych w Europie dostępnych dla turystów.

Obiekt jest dostosowany dla osób z niepełnosprawnościami – są podjazdy dla wózków i toalety przystosowane. Warto jednak wcześniej skontaktować się z obsługą, żeby upewnić się co do szczegółów zwiedzania.

Jak długo trwa zwiedzanie i co zabrać ze sobą

Sam przepływ łodzią trwa około 30-40 minut, ale warto doliczyć czas na zejście i wyjście ze sztolni oraz wysłuchanie wprowadzenia od przewodnika. Całość zajmuje mniej więcej godzinę.

Najważniejsza rzecz do zabrania to ciepłe okrycie. Nie chodzi o kurtkę zimową, ale o coś więcej niż letnia bluzka – 10 stopni w wilgotnym powietrzu potrafi dać się we znaki, zwłaszcza w środku lata gdy na powierzchni jest 30 stopni. Wygodne buty też się przydadzą, bo schody bywają śliskie.

Sztolnia na Liście UNESCO – co to oznacza

W lipcu 2017 roku podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie dokonano wpisu Sztolni Czarnego Pstrąga (wraz z Zabytkową Kopalnią Srebra i około 20 innymi obiektami pokopalnianymi z okolic Tarnowskich Gór) na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jedyny taki obiekt na Śląsku.

Na tej samej liście znajdują się Wawel, kopalnia w Wieliczce, Taj Mahal, Wielki Mur Chiński czy Park Narodowy Yellowstone. Oznacza to uznanie dla wyjątkowej wartości historycznej i technicznej tego miejsca. System podziemnego odwadniania kopalń z Tarnowskich Gór to przykład genialnej myśli inżynieryjnej XIX wieku, który przetrwał do dziś i wciąż działa.

Lokalizacja i jak dojechać

Sztolnia Czarnego Pstrąga znajduje się w Parku Repeckiego przy ulicy Repeckiej w Tarnowskich Górach. To nie to samo miejsce co Zabytkowa Kopalnia Srebra – to dwa osobne obiekty w różnych częściach miasta, więc nie pomyl ich.

Samochodem z Katowic czy Gliwic to około 20-30 minut jazdy. Parking jest dostępny przy obiekcie. Jeśli jedziesz komunikacją publiczną, do Tarnowskich Gór można dojechać pociągiem z większości miast aglomeracji śląskiej, a stamtąd autobusem lub taksówką do sztolni.

Godziny otwarcia i ceny biletów

Sztolnia jest nieczynna w wybrane dni: 1 stycznia, pierwszego dnia Wielkanocy, 1 listopada oraz 25-26 i 31 grudnia.

Godziny zwiedzania zmieniają się w zależności od sezonu:

• Listopad – marzec: zwiedzanie w soboty i niedziele o godz. 12:00 i 13:00, od poniedziałku do piątku tylko o 12:00
• Kwiecień – maj: w weekendy i święta o godz. 11:00, 12:00, 13:00, 14:00 i 15:00
• Sezon letni (czerwiec – październik): częstsze kursy, najlepiej sprawdzić aktualny rozkład przed wizytą

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w zorganizowanych grupach. Warto przyjść kilkanaście minut przed planowanym czasem wejścia, żeby zdążyć kupić bilety i przygotować się do zejścia.

Ceny biletów (warto sprawdzić aktualne na stronie obiektu, bo mogą się zmieniać):

• Bilet normalny: około 25-30 zł
• Bilet ulgowy: około 20 zł (dzieci, uczniowie, studenci, seniorzy)
• Bilety rodzinne i grupowe: dostępne zniżki

Można połączyć zwiedzanie Sztolni Czarnego Pstrąga z wizytą w Zabytkowej Kopalni Srebra – są bilety łączone, które wychodzą taniej niż kupowanie osobno. Oba obiekty warte są zobaczenia, choć to zupełnie inne doświadczenia. W Kopalni Srebra chodzi się pieszo po korytarzach, w Sztolni płynie łodzią.

Cały system sztolni odwadniających z Tarnowskich Gór osiągnął długość 16 kilometrów. Dzisiaj turyści zwiedzają tylko 600-metrowy fragment, ale to wystarczy, żeby poczuć magię tego miejsca.

Park Repeckiego, na terenie którego znajduje się sztolnia, to także przyjemne miejsce na spacer przed lub po zwiedzaniu. Zieleń, stawy, ścieżki – można tu spokojnie spędzić dodatkową godzinę, zwłaszcza jeśli przyjeżdża się z dziećmi.