Muzeum „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej

Muzeum Miejskie „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej mieści się w zabytkowym budynku z lat 1839-1842, który pierwotnie był siedzibą Banku Polskiego i Zarządu Zachodniego Okręgu Górniczego. To miejsce, gdzie można poznać historię przemysłowego Zagłębia Dąbrowskiego – od średniowiecznych początków hutnictwa, przez rozwój górnictwa, aż po czasy współczesne. Nazwa „Sztygarka” nawiązuje do szkoły górniczej, która funkcjonowała w tym budynku od 1889 roku.

Sama wizyta w muzeum to nie tylko oglądanie eksponatów za szybą. Obok działa zabytkowa Kopalnia Ćwiczebna z 1929 roku, gdzie można zejść pod ziemię i poczuć, jak wyglądała praca górników. A tuż przy muzeum znajduje się bezpłatny Park Militarno-Historyczny „Reduta” z czołgami i sprzętem wojskowym, w który można nawet wejść.

Historia budynku i powstanie muzeum

Budynek zaprojektowany przez Franciszka Marię Lanciego to jeden z najstarszych obiektów w Dąbrowie Górniczej. Przez lata pełnił różne funkcje – od siedziby instytucji bankowych i górniczych, po szkołę. To właśnie ze szkołą górniczą wiąże się charakterystyczna nazwa „Sztygarka”, która przylgnęła do miejsca na dobre.

Tradycje muzealne w mieście sięgają 1910 roku, kiedy w Resursie Obywatelskiej otwarto Muzeum Geologiczne Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego im. Zygmunta Glogera. I wojna światowa przerwała tę działalność – eksponaty rozkradziono i rozproszono. Po wojnie zbiory geologiczne ponownie zgromadzono w budynku szkoły górniczej, gdzie przez dziesięciolecia funkcjonowały jako placówka muzealno-dydaktyczna.

Dopiero w listopadzie 1997 roku Rada Miejska powołała do życia Muzeum Miejskie „Sztygarka” w obecnej formie. Od tamtej pory placówka systematycznie rozbudowuje swoje zbiory i działa jako pełnoprawna instytucja kultury.

Co można zobaczyć w muzeum

Ekspozycje obejmują kilka działów tematycznych. Największy nacisk położono na historię przemysłową regionu – węgiel i srebro odegrały kluczową rolę w rozwoju Dąbrowy Górniczej i całego Zagłębia.

W sali zwanej „Skarb Hutnika” zgromadzono znaleziska archeologiczne z okolicy, które pokazują, że przemysł tutaj ma znacznie dłuższą historię niż się powszechnie sądzi. Średniowieczne piece do wytopu metali dowodzą, że zanim powstały wielkie kopalnie i huty XIX wieku, lokalna ludność już od wieków wydobywała i przetwarzała surowce.

Dział przyrodniczo-geologiczny prezentuje bogaty zbiór skamielin z Jury Krakowsko-Częstochowskiej – niektóre mają nawet 150 milionów lat. Są tu również minerały z całej Polski i świata: agaty, jaspisy, ametysty, kryształy górskie czy egzotyczna róża pustyni.

Nie każdy wie, że w muzeum znajduje się rekonstrukcja gabinetu pierwszego burmistrza Dąbrowy Górniczej – można tam zobaczyć, jak wyglądało miejskie zarządzanie na przełomie XIX i XX wieku.

Dział etnograficzny to z kolei podróż w czasie do codziennego życia mieszkańców regionu. Dawne stroje, narzędzia do użytku domowego i pracy w terenie pokazują, jak żyli górnicy i hutnicy wraz z rodzinami. Jest też coś dla miłośników egzotyki – kolekcja przedmiotów z kultur pozaeuropejskich, w tym lalki indyjskie ubrane w stroje z różnych regionów oraz eksponaty z Papui-Nowej Gwinei, Ameryki Południowej i Madagaskaru.

Zabytkowa Kopalnia Ćwiczebna

To główna atrakcja dla większości zwiedzających, zwłaszcza tych, którzy nigdy nie byli pod ziemią. Kopalnia powstała w 1929 roku jako obiekt dydaktyczny dla uczniów szkoły górniczej. Dzisiaj można tam zejść i zobaczyć, jak wyglądała praca w kopalni.

Podziemne korytarze pokazują narzędzia i urządzenia używane przez górników na przestrzeni lat. To zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie zdjęć czy filmów – temperatura, wilgotność, ciasne przestrzenie dają namiastkę tego, z czym mierzyli się ludzie pracujący na co dzień w takich warunkach.

Wejście do kopalni znajduje się w parku naprzeciwko muzeum. Bilety kupuje się w kasie głównej muzeum przy ulicy Legionów Polskich.

Kopalnia Ćwiczebna to jeden z nielicznych zachowanych obiektów tego typu w Polsce – większość podobnych kopalni dydaktycznych została zlikwidowana lub nie jest dostępna dla zwiedzających.

Park Militarno-Historyczny Reduta

Tuż obok muzeum rozciąga się bezpłatny park z imponującą kolekcją sprzętu wojskowego. Powstał dzięki zaangażowaniu pracowników muzeum, lokalnych firm i pasjonatów militariów. To miejsce szczególnie lubiane przez dzieci, ale dorośli też chętnie spędzają tu czas.

W parku można zobaczyć czołgi, wozy opancerzone, działa i inny sprzęt wojskowy w naturalnych rozmiarach. Nie wszystko jest tylko do oglądania – niektóre maszyny można zwiedzać od środka. Do czołgów można wejść i zobaczyć, jak wyglądało stanowisko dowodzenia czy kierowcy. Są też rekonstrukcje okopów linii obronnej, przez które można przejść.

Dla grup zorganizowanych dostępne są przejażdżki wozem opancerzonym SKOT – to dodatkowa atrakcja, która wymaga wcześniejszego umówienia.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum sprawdzi się dla różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi znajdą tu sporo atrakcji – od parku z czołgami, przez zejście do kopalni, po warsztaty edukacyjne. Dzieci mogą uczestniczyć w zajęciach z projektowania i malowania na porcelanie, gdzie własnoręcznie ozdobią naczynia, które potem zostaną wypalone w wysokiej temperaturze.

Miłośnicy historii przemysłowej docenią ekspozycje pokazujące rozwój górnictwa i hutnictwa w regionie. To nie jest sucha prezentacja dat i faktów – zbiory pokazują konkretne narzędzia, maszyny i przedmioty codziennego użytku.

Osoby zainteresowane geologią i przyrodą znajdą tu bogatą kolekcję minerałów i skamielin. A ci, którzy lubią militaria, mogą spędzić sporo czasu w parku Reduta.

Warto zaznaczyć, że to miejsce nie jest turystyczną pułapką – to autentyczne muzeum lokalne, które skupia się na pokazaniu prawdziwej historii miasta i regionu. Nie ma tu sztucznego entuzjazmu czy nadmiernej komercjalizacji.

Praktyczne informacje o zwiedzaniu

Muzeum znajduje się przy ulicy Legionów Polskich 69 w Dąbrowie Górniczej, na terenie Zespołu Szkół Zawodowych. W niewielkim parku naprzeciwko wejścia stoi pomnik Stanisława Staszica oraz pomnik przyrody – Dąb Wolności.

Godziny otwarcia:

• Poniedziałek: nieczynne
• Wtorek, środa, piątek, sobota: 9:00-14:00
• Czwartek: 1. i 3. czwartek miesiąca 11:00-19:00, 2. i 4. czwartek miesiąca 9:00-14:00
• Niedziela: 11:00-18:00

Ceny biletów do muzeum:

• Normalny: 6 zł
• Ulgowy: 3 zł (dla dzieci, młodzieży uczącej się, studentów, emerytów i rencistów)

Ceny biletów do Kopalni Ćwiczebnej:

• Normalny: 12 zł
• Ulgowy: 6 zł

Park Militarno-Historyczny „Reduta” jest dostępny bezpłatnie. Dla grup zorganizowanych dostępne są oprowadzania za dodatkową opłatą, niezależną od ceny biletów wstępu.

Na zwiedzanie samego muzeum warto przeznaczyć około godziny. Jeśli doliczyć Kopalnię Ćwiczebną i spacer po parku Reduta, całość zajmie 2-3 godziny. Cały kompleks leży na Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego, więc można go połączyć z wizytą w innych obiektach przemysłowych w okolicy.

Dojazd samochodem nie sprawia problemów – w okolicy jest parking. Komunikacją miejską można dojechać autobusami miejskimi, przystanek znajduje się niedaleko muzeum. Z centrum Dąbrowy Górniczej to około 10-15 minut jazdy.

Muzeum organizuje również lekcje muzealne dla grup szkolnych oraz różnorodne warsztaty tematyczne – warto sprawdzić aktualną ofertę na stronie muzeum lub kontaktując się telefonicznie.

Kontakt: telefon 32 726 41 85, strona internetowa muzeum-dabrowa.pl. Muzeum prowadzi też aktywny profil na Facebooku, gdzie informuje o wydarzeniach, wystawach czasowych i warsztatach.